Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Amor

Beeldjes van barnsteen zijn zeldzaam. Verspreid over het hele Romeinse rijk worden ze slechts sporadisch gevonden. Het komt bovendien maar zelden voor dat het productiecentrum van kunstvoorwerpen met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid bepaald kan worden. Aquileia, een stad in het noordoosten van Itali, vormt in beide opzichten een uitzondering. Hier worden grote aantallen barnstenen beeldjes teruggevonden. De stad, gelegen aan het einde van de barnsteenroute, had een monopolie-positie voor de bewerking van barnsteen.

Het barnsteen dat in de Romeinse tijd gebruikt werd, was afkomstig uit het Baltische gebied. Het spoelde daar langs de kusten aan in onregelmatige klompen, losgewoeld uit submariene lagen van de zeebodem. De barnsteenroute liep vanuit het Baltische gebied via Polen (Kalisz en Opole) en Tsjecho-Slowakije het Romeinse rijk binnen bijCarnuntum, een Romeins fort ten oosten van Wenen en bereikte vervolgens via de Julische Alpen Aquileia.

De natuurlijke kleur van barnsteen is lichtgeel tot bruin-geel. In de loop der tijd verandert de kleur naar oranjerood tot bruinrood door blootstelling aan de lucht en gaat het oppervlak barsten. Het is een tamelijk zacht materiaal dat gemakkelijk bewerkt kan worden, met als voordeel dat het niet snel breekt tijdens het bewerken en dat het gemakkelijk geboord en gepolijst kan worden. Nadeel vormen de vele onzuiverheden en oneffenheden van het materiaal, die door de kunstenaar niet altijd verdoezeld kunnen worden.

De bloeitijd van de barnsteenbewerking in Aquileia bestrijkt een periode van bijna anderhalve eeuw (van ca. 70 na Chr. tot 200 na Chr.). Bewerkt barnsteen uit Aquileia werd gexporteerd naar alle delen van het Romeinse rijk, in het bijzonder naar de noordwestelijke provincies en, zoals te verwachten, het nabijgelegen Noord-Itali en Dalmati. In de steden rond de Vesuvius zoals Pompei en Herculaneum, waar de tijd is blijven stilstaan in het jaar 79 na Chr., ten gevolge van een hevige vulkaanuitbarsting, zijn slechts weinig voorwerpen van bewerkt barnsteen teruggevonden.

Hoewel de Romeinen de vermeende kwaadafwerende en genezende eigenschappen van het barnsteen wel erkenden, waardeerden ze het vooral als een luxe artikel met een bijzonder decoratieve waarde. De voorwerpen van barnsteen, niet alleen beeldjes maar ook ringen, kleine toiletartikelen en andere snuisterijen, waren speciaal bestemd voor vrouwen. Ze worden bij opgravingen dan ook vaak aangetroffen in vrouwen- en meisjesgraven.

Dit barnstenen beeldje is afkomstig uit een graf uit Heerlen. Of dat een mannen- of een vrouwengraf was, is helaas niet vastgesteld. Het beeldje stelt de god Amor voor, herkenbaar aan de vleugels op zijn rug en zijn jeugdig uiterlijk. Amor is in dit geval niet weergegeven als god van de liefde. De houding van de rechterarm: boven het hoofd gebogen en de gesloten ogen geven aan dat hij slaapt. Een slapende Amor was in de Romeinse keizertijd een veelgebruikt grafsymbool. Hij symboliseert de doodsslaap van de overledene. De hagedis en de fakkel, naast en boven Amor weergegeven, zijn eveneens doodssymbolen. Amor slaapt met een leeuwen huid om, een attribuut dat van de god Hercules is geleend. De kop van de leeuw, de staart en drie van zijn klauwen zijn uitgesneden aan de achterkant van het beeldje, de vierde leeuwenklauw, die aan de voorkant zichtbaar is, houdt Amor met zijn linkerhand voor zich. Naast zijn rechterbeen is nog een lang smal voorwerp zichtbaar, misschien een tweede fakkel; een pijlkoker, zoals ook wel is gesuggereerd, lijkt minder waarschijnlijk omdat die juist met Amor als liefdesgod wordt geassocieerd.

Tot in het voorjaar van 1982 kon dit beeldje uniek genoemd worden. Toen werd bij de opgraving van een Romeins grafveld te Nijmegen een soortgelijk beeldje aangetroffen in een graf dat in totaal twaalf barnstenen bijgiften bevatte. Overigens was ook het afgebeelde exemplaar niet het enige stuk bewerkt barnsteen in de grafkist waarin het werd aangetroffen. Dit beeldje, twee dierfiguurtjes, en bovendien nog een drinkschaaltje, een spinrokken en een grote kraal vergezelden het stuk.

Dit barnstenen beeldje uit Nijmegen heeft het heft gevormd van een mesje dat intussen is weggecorrodeerd. Het stelt een dik jongetje voor, misschien mag de god Amor erin herkend worden, maar dan heeft hij in dit geval geen vleugels. Het jongetje houdt met beide handen een guirlande van bloemen of vruchten omhoog.

Nederland in de Romeinse tijd | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: