Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Drie massieve, marmeren lekythen

Krijgsman of zeevaarder?

Deze grote, Attische grafvaas, waarvan de hals en het voetstuk in de twintigste eeuw gerestaureerd zijn, toont ons aan de voorzijde op de buik een goed bewaard gebleven voorstelling in laagrelif. Aan de linkerzijde staat een jonge, baardloze man op blote voeten naar rechts gekeerd. Zijn rechterbeen is licht gebogen. Hij draagt een tot zijn enkels reikende mantel, die zijn rechterarm en het grootste deel van zijn bovenlichaam onbedekt laat. De staande man houdt met zijn linkerhand zijn mantel vast, terwijl hij zijn rechterhand uitreikt naar een voor hem zittende man. Het is niet duidelijk waarop deze man gezeten is. De zittende figuur is – evenals de staande – baardloos afgebeeld, om zijn jeugdige leeftijd aan te geven. Hij is gekleed in een kort hemd, dat zijn armen, benen en hals bloot laat. Zijn gebogen linkerarm rust op een schild dat naast hem op de grond staat en zijn rechterhand houdt hij aan de puntige muts op zijn hoofd.

Het ontbreken van een inscriptie maakt het extra lastig deze voorstelling te interpreteren: wie zijn de weergegeven mannen en wat is de relatie tussen hen? Voor wie van beiden werd de grafvaas oorspronkelijk vervaardigd? Zijn de jongelingen misschien tegelijkertijd gestorven? Als enige aanknopingspunten gelden de attributen die zijn afgebeeld en de lichaamstaal van de mannen. Het schild naast de zittende figuur zou erop kunnen duiden dat hij een krijgsman was. Misschien is hij in de strijd gestorven en neemt de voor hem staande man afscheid van hem?

De puntige muts die de zittende man draagt, pleit echter voor een andere interpretatie, die aannemelijker is. Dit typische hoofddeksel is een zogenaamde pilos, een Phrygische muts die in de oudheid gedragen werd door zeelieden. Wanneer we dit gegeven combineren met de gebaren van de mannen – de handreiking van de staande man en het vastpakken (oplichten) van de muts door de zittende figuur -, kunnen we concluderen dat we op deze vaas naar alle waarschijnlijkheid een vriendschappelijke begroeting zien tussen twee jongemannen, waarvan de ene een zeevaarder is.

Een man neemt afscheid van zijn overleden vrouw?

Van deze grafvaas, die waarschijnlijk afkomstig is uit Athene of Marathon, is alleen het buikgedeelte authentiek; de voet en de hals zijn gerestaureerd. Aan de voorzijde van de lekythos, op de antieke buik, zien we een vluchtig uitgehouwen voorstelling in laagrelif. Links staat een bebaarde man van middelbare leeftijd naar rechts gekeerd. Hij is gehuld in een mantel (himation), die zijn rechterarm, – schouder en een groot deel van zijn bovenlijf onbedekt laat. Het rechterbeen van de man is licht gebogen. Voor hem zit een vrouw op een kussen in een klismos, een luxe stoel met rugleuning. Het haar van de vrouw is opgestoken en ze draagt een chiton met daarover een mantel. Haar linkerhand ligt in haar schoot, terwijl haar voeten op een voetenbank rusten. De man en de vrouw reiken elkaar de rechterhand.

Voostellingen als deze, waarop twee figuren elkaar de hand schudden, worden dexiosis-scnes genoemd. Het is moeilijk te achterhalen wat de oorspronkelijke betekenis was van deze handdrukscnes, die opvallend vaak voorkomen op Griekse grafmonumenten. Werd er op symbolische wijze de verbondenheid tussen de levenden en de doden mee uitgedrukt? De meest waarschijnlijke interpretatie van de voorstelling op de bovenstaande vaas is dat deze ons een man toont, die afscheid neemt van een overleden vrouw. Vermoedelijk is het zijn echtgenote, aangezien de man en de vrouw van ongeveer dezelfde leeftijd lijken te zijn. Men veronderstelt dat de grafvaas voor de vrouw bestemd was, omdat boven haar hoofd letters zijn ingekrast (de Griekse hoofdletter A of D en een I), die vermoedelijk deel uitmaakten van haar naam en daarmee aangeven dat zij de overledene is.

Een afscheid tussen vader en dochter?

Op deze massieve graflekythos, waarvan de voet en een deel van de hals in moderne tijd gerestaureerd zijn, zien we aan de voorzijde op het buikgedeelte een geschonden voorstelling in laagrelif. De voorstelling toont ons aan de linkerzijde een vrouw, die naar rechts gezeten is op een kussen in een luxe leunstoel (klismos). Het haar van de vrouw is opgestoken en ze draagt een mouwloze chiton en daarover een himation. Haar voeten rusten op een voetenbankje. Een rond voorwerp ligt op haar schoot. Het is niet duidelijk wat het voor moet stellen. Voor de vrouw staat een oudere man met een kaal hoofd en een baard. Hij is gehuld in een mantel, die zijn rechterarm en een groot deel van zijn bovenlichaam en linkerarm onbedekt laat. Zijn linkerbeen is wat naar achteren geplaatst. De man en de vrouw geven elkaar de rechterhand.

Helaas ontbreekt een inscriptie, waardoor we slechts kunnen gissen naar de betekenis van deze voorstelling. We hebben geen namen van de weergegeven figuren.Wellicht waren de man en vrouw die we zien afgebeeld, vader en dochter. Waarschijnlijk nemen zij afscheid van elkaar. Wie de overledene voor moet stellen voor wie de grafvaas (oorspronkelijk) vervaardigd werd, weten we niet.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: