Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Grafrelif van Demostrate en Lysippe

Deze naar boven smaller toelopende grafstle wordt bekroond door een licht geschonden fronton (geveldriehoek). Van de drie akroteria(dakversieringen), die zich oorspronkelijk bovenop het pedimentbevonden, ontbreekt alleen de rechter. Onder de geveldriehoek is in een ondiep uitgespaard vlak een voorstelling in laagrelif uitgehouwen. Links in het beeldveld zien we een wat oudere vrouw, naar rechts gezeten op een kussen in een luxe stoel met rugleuning (klismos). Ze draagt een chiton en een mantel (himation), die over haar schouders valt. Over de rechterarmleuning van de stoel hangt een kleed. Het haar van de vrouw is omhoog gestoken en haar voeten rusten op een voetenbankje. De linkerhand van de vrouw ligt in haar schoot. Met haar rechterhand drukt ze de (rechter)hand van een voor haar staande, jonge vrouw. Deze vrouw, met kort, krullend haar, draagt eveneens een chitonen een mantel over haar schouders. Ze is en trois-quart weergegeven en haar linkerbeen is wat naar achteren geplaatst. De vrouw heeft het hoofd licht gebogen en met haar linkerhand houdt zij haar mantel vast.

Uit de tweeregelige inscriptie boven de voorstelling weten we wie de afgebeelde vrouwen zijn. Boven de zittende vrouw links staat in het Grieks.Dit betekent: Demostrate, vrouw van Chorokls, uit Aixone. Boven het hoofd van de staande, jonge vrouw lezen we haar naam: Lysippe. Rechts daarboven – omdat ernaast geen plaats meer was – staat: (dochter) van Chorokls. De twee afgebeelde vrouwen zijn dus moeder en dochter.

Omdat de tweede inscriptie, Lysippe, (dochter) van Chorokls, veel slordiger en met een ander handschrift is ingekrast, is dit zeer waarschijnlijk een latere toevoeging. Dit zou betekenen dat de grafstle oorspronkelijk is opgericht voor Chorokls vrouw Demostrate, maar dat hij later, na het overlijden van Lysippe, ook dienst deed als gedenksteen voor de overleden dochter. Waarschijnlijk is het graf van Demostrate, na het overlijden van haar dochter, geopend voor de bijzetting Lysippe. Dit is goed mogelijk, aangezien dergelijke bijzettingen in de oudheid vaker voorkwamen. Voorstellingen waarbij twee mensen elkaar de hand reiken, zoals op het grafrelif van Demostrate en Lysippe, kwamen in de oudheid veelvuldig voor en worden ook wel dexiosis-scnes genoemd, naar het Latijnse woord dexter, wat rechts / rechter(hand) betekent. Wat nu precies de betekenis was van zo’n dexiosis-scne, is vaak moeilijk te zeggen. De handdruk op de grafsteen van Demostrate en Lysippe is extra lastig te interpreteren, omdat de stle naar alle waarschijnlijkheid in eerste instantie vervaardigd werd voor Demostrate, maar later ook dienst deed als gedenksteen voor haar dochter Lysippe. Men kan zich voorstellen dat de handdruk oorspronkelijk stond voor het afscheid tussen moeder en dochter of meer symbolisch voor de verbondenheid tussen levenden en de doden, maar dat de scne later, na het overlijden van Lysippe, een andere betekenis kreeg en gezien werd als een hereniging van moeder en dochter na de dood.

Herkomstgeschiedenis

Het grafrelif van Demostrate en Lysippe werd in 1819 door dhr. B.E.A. Rottiers verworven uit een opgraving in de Griekse stadstaat Aixone, ten zuidoosten van Athene. Toen Atheners het vervoer van de door Rottiers opgegraven antiquiteiten naar het buitenland wilden beletten, werd zijn verzameling oudheden – waaronder het grafrelif van Demostrate en Lysippe – in 1819 aan boord genomen van het schip De Lynx. Als beloning schonk Rottiers enkele stukken aan de kapitein van het schip, P. Coertsen. Daarop gaf deze kapitein in 1822 enige vazen en kleinigheden aan het Leidse Rijksmuseum van Oudheden. Het grafrelif van Demostrate en Lysippe, dat Coersten van Rottiers had gekregen, schonk hij aan A. A. Stratenus, die het op zijn beurt weer doorgaf aan het Koninklijk Nederlands Instituut te Amsterdam (later overgegaan in de Koninklijke Akademie van Wetenschappen). Uiteindelijk werd op 17 oktober 1859 de grafstle overgeplaatst naar het Rijksmuseum van Oudheden.

Grieken | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: