Klik nogmaals op de knop om de filters te resetten Sluiten

Romeins schrijfgerei

Wilde men in de Romeinse tijd meetellen, dan was beheersing van het Latijn in woord en geschrift een voorwaarde. Dat gold ook in ons land. Voor een carrire in het leger, in het openbare leven of in de internationale handel was kennis van het Latijn onontbeerlijk. Het leren van een vreemde taal moet voor de inheemse bevolking hier te lande al een aparte ervaring zijn geweest, maar het leren schrijven was totaal nieuw. Voor de komst van de Romeinen was het schrift hier onbekend.

Vanaf het begin van de jaartelling, wanneer de Romeinen grote delen van ons land onder hun gezag brengen, zijn uit onze streken talloze schriftelijke getuigenissen overgeleverd. Deze variren van ingekraste namen en inhoudsmaten op aardewerk tot monumentale inscripties insteen. In het eerste geval werd eenvoudig handschrift gebruikt, in het tweede het officile schrift bestaande uit de kapitale blokletters die wij tegenwoordig nog steeds gebruiken. Terwijl het handschrift, ook wel cursiefschrift genaamd, vaak moeilijk te ontcijferen is, levert het lezen van het officile schrift ons nauwelijks problemen op. Men moet er wel rekening mee houden dat de Romeinen de J en de I beide als I schreven en de V en de U beide als V, terwijl onze letters W en Y niet bestonden. Het Romeinse alfabet, waar het onze van is afgeleid, bestond dus uit 22 letters.

Voor het schrijven gebruikte men in de Romeinse tijd pen en inkt of de graveerstift en was. Met pen en inkt werd geschreven op Egyptischepapyrus (papier gemaakt van rietvezels) of opperkament (gemaakt van dierenhuid). De inktpen is vergelijkbaar met de moderne vulpen. Hij is gemaakt van een hol staafje brons of van een rietstengel, met een spits geslepen en gespleten punt. De inkt werd gemaakt van roet, water en een bindmiddel. Met de graveerstift (stilus), werd geschreven in een waslaag, aangebracht op de verdiepte binnenzijde van een houten schrijfplankje. Voordeel van deze methode was dat fouten eenvoudig hersteld konden worden door het gladstrijken van de waslaag. Hiertoe had de stilus een platte, verbrede bovenkant. De onderkant liep uit in een punt. Het schrijfplankje kon trouwens eindeloos opnieuw worden gebruikt door het gladstrijken of vervangen van de waslaag. De waslaag was donkerkleurig, het plankje van een lichtgekleurde houtsoort. Als men dus goed op de stilus drukte, lichtten de letters op, doordat de lichte houtkleur onder de donkere waslaag zichtbaar werd. Het plankje was aan n kant voorzien van twee gaatjes zodat het, door middel van een touwtje, met een of meer andere plankjes verbonden kon worden tot een soort notitieboekje.

Bij wijze van brief werden twee plankjes met de tekstkant naar binnen aan elkaar vastgebonden. Het touwtje werd verzegeld, zodat alleen de geadresseerde, wiens naam op de buitenkant stond, van de inhoud kennis kon nemen. De verzegeling geschiedde met behulp van een zegeldoosje. De beide uiteinden van het touwtje waarmee de schrijfplankjes aan elkaar zaten werden strak getrokken en door het zegeldoosje gehaald, dat hiertoe van gaatjes was voorzien. Het doosje werd opgevuld met was, voorzien van een zegelafdruk en vervolgens gesloten. Was de zegelafdruk verbroken dan wist de geadresseerde dat de brief ook door anderen was gelezen.

Hier zijn een dubbel schrijfplankje, een zegeldoosje, graveerstiften en een wasspatel afgebeeld. Schrijfplankjes uit de Romeinse tijd worden maar zelden teruggevonden. Hout is een vergankelijk materiaal, het doorstaat de tand des tijds alleen onder speciale omstandigheden: in een vochtig milieu, afgesloten van de buitenlucht. Het afgebeelde exemplaar, een dubbel plankje dat dichtgeklapt werd aangetroffen, is gevonden bij de opgraving van het Romeinse fort te Valkenburg (Z.H.). In het hout van de plankjes staan, ten gevolge van het harde drukken op de stilus, allerlei tekstflarden. Helaas staan ze over en door elkaar heen zodat ze onleesbaar zijn geworden. Het stuk is tijdens het opgraven met de spade geraakt waardoor twee tegenover elkaar liggende hoeken zijn afgebroken. De wasspatel waarmee de was op het plankje werd gladgestreken, is in de 19de eeuw gevonden te Voorburg, op het landgoed Arentsburg, ter plekke van de Romeinse stad Forum Hadriani. De eenvoudige ijzeren stilus kwam tevoorschijn bij de opgraving van het Romeinse fort te Zwammerdam. Het fraaiste exemplaar is een ijzeren stilus met zilverdraad omwikkeld, afkomstig uit de sarcofaag van Simpelveld. Het zegeldoosje is gevonden te Rossum, waar zich in de Romeinse tijd waarschijnlijk een fort bevond.

De inktpot is van terra sigillata, de fraaiste aardewerksoort uit de Romeinse tijd. Het stuk is gevonden te Vechten. Naast de inktpot staat een scherf van een pijpaarden kruik met een stukje tekst erop geschreven in inkt. Waarschijnlijk betreft het een eigendomsmerk van de kruik, die heeft toebehoord aan een of meer soldaten van een bepaalde legereenheid. Inktteksten uit de Romeinse tijd worden in ons land slechts zelden aangetroffen, een inktpen is tot op heden nog niet gevonden.

Romeinen | Relevante voorwerpen

Bezoek ons: